Partnerblog
Deze tekst werd gegenereerd via GenIA-L, de AI-tool van Larcier-Intersentia, en vervolgens aangepast
ESG: een korte update. Waar komt het begrip vandaan en wat is de bedoeling?
ESG staat voor Environmental, Social en Governance: milieu, sociaal en goed bestuur. Het is een verzamelnaam voor hoe organisaties rekening houden met hun impact op klimaat en milieu, met mensen (werknemers, klanten, gemeenschappen) en met de manier waarop ze worden geleid en gecontroleerd.
In Europees verband wordt ESG gebruikt om investeringen duurzamer te maken, rapportering door bedrijven te stroomlijnen en greenwashing (iets “groen” noemen zonder dat het dat is) tegen te gaan.
In dit kader spreken wetten en plannen over een EU-taxonomie (een gemeenschappelijke lijst van “duurzame” activiteiten), verplichte duurzaamheidsrapportering (CSRD met ESRS-standaarden) en zorgvuldigheid in de waardeketen. Het doel: kapitaal naar duurzame activiteiten sturen, risico’s en kansen rond duurzaamheid zichtbaar maken en bedrijven stimuleren hun strategie en bedrijfsmodel aan te passen aan klimaat- en maatschappelijke doelstellingen. Het Europees Parlement keurde eind 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) goed, welke door de wet van 2 december 2024 werd omgezet in Belgische wetgeving.
Ondernemingen die onder het toepassingsgebied van CSRD vallen
Ondernemingen die onder het toepassingsgebied van CSRD vallen, moeten rapporteren over alle materiële duurzaamheidsthema’s. Dit betekent dat ondernemingen moeten bepalen welke thema’s het meest belangrijk zijn voor het bedrijf en zijn stakeholders. Een belangrijk principe hierbij is de dubbele materialiteit. Dit betekent dat de onderneming zowel rapporteert over de impact die zij heeft op de omgeving (inside-out) als over de impact die de omgeving heeft op de onderneming (outside-in).
Hierbij worden zowel de positieve als negatieve en zowel de financiële als niet-financiële impact behandeld. De technische invulling van CSRD en de specifieke rapportagevereisten worden vastgelegd in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS) (Q&A: European Sustainability Reporting Standards), ontwikkeld door de European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG).
Beursgenoteerde kmo’s
Voor beursgenoteerde kmo’s zal een vereenvoudigde rapporteringsstandaard (LSME) ontwikkeld worden. Meer info is terug te vinden op de website van EFRAG.
Niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen die vrijwillig willen rapporteren
EFRAG heeft ook de VSME-standaard ontwikkeld voor niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen die vrijwillig willen rapporteren over duurzaamheid. Deze Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs is relevant omdat ze, in België, de grens bepaalt van welke duurzaamheidsinformatie grote bedrijven aan een kmo in hun waardeketen mogen opvragen.
De Europese Commissie beveelt trouwens niet-beursgenoteerde kmo’s die een vrijwillige duurzaamheidsverklaring willen opstellen aan om de VSME-norm van de EFRAG en de bijbehorende praktische richtlijnen te gebruiken, zoals duidelijk blijkt uit de Commission Recommandation van 30 juli 2025.
Interessant hierbij is ook dat VLAIO en het Enterprise Europe Network Vlaanderen een praktische Excel-tool hebben ontwikkeld, die de standaard vertaald heeft naar een duidelijke structuur met invulvelden, zodat de onderneming stap voor stap haar eigen duurzaamheidsrapport kan opstellen, dit in lijn met de VSME.
Meer info over VSME lees je in dit artikel: ‘VSME: wat is het? En hoe kan uw bedrijf ervan profiteren? Uitleg en aanbevelingen voor gebruik’ (1 september 2025).
Wat zijn de laatste ontwikkelingen, want er beweegt heel wat…?
Qua laatste ontwikkelingen is het belangrijk dat het Europees Parlement op 13 november 2025 zijn definitieve standpunt heeft ingenomen over de herziening van de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) en de CS3D (Corporate Sustainability Due Diligence Directive). Deze wijzigingen maken deel uit van het Omnibus-vereenvoudigingspakket dat de Europese Commissie op 26 februari 2025 heeft voorgesteld en het Europees Parlement mikt nu op een grondige herziening van de CSRD en CS3D, wat zou moeten lukken tegen eind 2025. De voornaamste reden voor deze stemming was de wens om de administratieve lasten en complexiteit voor bedrijven te verminderen zonder de kern van de duurzaamheidsdoelstellingen op te geven. Veel ondernemingen en sectoren, met name uit het midden- en kleinbedrijf, gaven aan dat de bestaande eisen te omvangrijk waren en het ondernemersklimaat konden schaden. De Europese Commissie stelde daarom wijzigingen voor die de verplichtingen zouden vereenvoudigen, de reikwijdte beperken en rapportage-eisen proportioneel zouden maken.
Meer info is te vinden in het persbericht en interessant is ook de persconferentie door de rapporteur.
In het artikel ‘Grote vereenvoudiging van duurzaamheidsrapportage: het Europees Parlement bepaalt zijn standpunt’ (15 november 2025) wordt meer info gegeven over het resultaat van deze nieuwe ontwikkelingen, in bijzonder het feit dat de drempels voor de toepassing van de verplichtingen aanzienlijk werden verhoogd, waardoor het aantal betrokken bedrijven sterk wordt beperkt.
Wat is nu de rol van de bedrijfsjurist wat ESG betreft?
Bedrijfsjuristen hebben in ESG een spilfunctie die zowel wetgevingsgedreven taken (CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive en de CS3D – Corporate Sustainability Due Diligence Directive) als contractuele implementatie en handhaving in de waardeketen omvat. Het is de taak van de juridische afdeling om verantwoordelijkheden over ESG-rapportage over te brengen aan het bestuur en stakeholders en ervoor te zorgen dat duurzaamheidsbeleid en procedures correct worden geïmplementeerd en nageleefd.
De bedrijfsjurist is zonder twijfel de schakel tussen de juridische compliance, risicobeheersing en strategische governance, waardoor ESG-risicoanalyse geen geïsoleerd onderdeel is, maar integraal onderdeel van de bestuursverantwoordelijkheid en duurzame bedrijfsvoering. Dit helpt ook risico’s zoals bestuurdersaansprakelijkheid en reputatieschade te voorkomen.
CSRD en rapportageverplichtingen
Als aangegeven in Richtlijn 2022/2464 (CSRD) moeten ondernemingen een afzonderlijk duurzaamheidsverslag opnemen in het bestuursverslag, volgens uniforme ESRS-standaarden, met inbegrip van materiële negatieve effecten in de waardeketen.
De bedrijfsjurist begeleidt in deze materie de juridische vertaling, het aansprakelijkheidsbeheer en de contractuele borging van benodigde ketendata en due diligence.
De bedrijfsjurist bewaakt de juiste categorie, timing en reikwijdte, en stemt interne controles en verslaggevingskanalen daarop af.
CS3D en ketenzorgplicht
De Richtlijn 2024/1760 (CS3D), die een aanvulling is op de CSRD, is op 25 juli 2024 in werking getreden en maakt deel uit van de EU Green Deal. Het doel van deze richtlijn is om duurzaam en verantwoord ondernemingsgedrag af te dwingen in de hele waardeketen van bedrijven, zowel binnen als buiten Europa.. Hier worden algemene due-diligenceverplichtingen over de waardeketen/activiteitenketen voorzien en moeten bepaalde ondernemingen een plan opstellen om het bedrijfsmodel te aligneren met 1,5°C, met emissiereductiedoelen indien klimaatverandering een belangrijk risico/impact is.
Hier vertaalt de bedrijfsjurist dit in contractuele beïnvloeding van upstream en downstream partners en in governance-processen. De definities van “waardeketen” en de door de Raad voorgestelde “activiteitenketen” vergen een precieze afbakening per materie en partner, wat de bedrijfsjurist in mapping, contracten en toezichtmechanismen incorporeert.
ESG in contracten: clausules, audits en sancties
ESG-clausules dienen om leveranciers en andere partners tot duurzame en ethische praktijken te verplichten, met voordelen inzake risico- en reputatiebeheersing; zij moeten het beoogde resultaat en de controle- en afdwingingsmodaliteiten duidelijk bepalen.
De bedrijfsjurist voorziet rapportageplichten, certificaten en (interne/externe) auditrechten, afgestemd op concrete modaliteiten (uren, frequentie, vertrouwelijkheid, kostenverdeling), en structureert sancties via ontbindingsbedingen en opschortingsrechten voor essentiële ESG-verplichtingen, met toetsing aan ernst en proportionaliteit.
Dit operationaliseert het principe “no compliance, no business” in de keten en ondersteunt handhaving bij inbreuken.
Praktisch gezien kan de bedrijfsjurist bijvoorbeeld werken met volgende checklist:
- Inventariseer welke ESG-wetgeving op de onderneming van toepassing is (CSRD, CS3D, EU-taxonomie)
- Stel een ESG-compliance roadmap op (due diligence, rapportage, contracten)
- Integreer ESG-clausules in contracten met leveranciers en partners
- Richt een klachtenmechanisme en interne governance-structuur in
- Train interne teams over ESG-verplichtingen en juridische risico’s
- Monitor continu nieuwe regelgeving en jurisprudentie
Welke risico’s lopen bestuurders in het hele ESG-verhaal?
Bestuurders lopen in het ESG-domein aansprakelijkheids- en toezichtgerelateerde risico’s die zich zowel ex ante (governance, rapportering, due diligence) als ex post (bij dreigende insolventie, wrongful trading, onjuiste rapportage) manifesteren.
In hoofdlijnen betreft het:
- Zorgplichten en belangenafweging bij dreigende insolventie en wrongful trading
- ESG-rapportage- en auditverplichtingen (CSRD/ESRS) met potentiële bestuurdersaansprakelijkheid via het Wetboek van Vennootschappen
- Specifieke prudentiële verwachtingen inzake identificatie en beheer van ESG-risico’s voor financiële ondernemingen
- Contractuele exposure via ESG-clausules in de waardeketen
- Toenemende, maar proportioneel te beoordelen, civielrechtelijke exposure, waarbij fout, causaliteit en marginale toetsing richtinggevend blijven.
